Ψυχική Υγεία και στίγμα: Πώς να αλλάξουμε τη συζήτηση

Γιατί ακόμα νιώθουμε ντροπή να μιλήσουμε για την ψυχική μας υγεία;

Στην κοινωνία μας, η ψυχική υγεία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα, φόβο ή - ακόμα χειρότερα- ντροπή. Είναι αλήθεια ότι συγκριτικά με τις παλαιότερες γενεές, οι λέξεις ψυχική υγεία, ψυχολόγος και ψυχοθεραπεία ακούγονται περισσότερο στις μέρες μας. Παρ’ όλα αυτά, όλο και περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές διαταραχές και το στίγμα γύρω από τα ζητήματα αυτά εξακολουθεί να παραμένει ισχυρό. Πολλοί αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια, όχι επειδή δεν υποφέρουν, αλλά επειδή φοβούνται την ετικέτα.

Ήρθε η ώρα να αλλάξουμε τη συζήτηση: να μιλήσουμε με ειλικρίνια, χωρίς ντροπή και να προσεγγίσουμε την ψυχική μας υγεία με τον ίδιο σεβασμό και σοβαρότητα που δείχνουμε στη σωματική υγεία.

Στην κοινωνιολογία και την ψυχολογία, ο όρος «στίγμα» αναφέρεται στις αρνητικές αντιλήψεις, τα στερεότυπα και τις συμπεριφορές που υιοθετεί το κοινωνικό σύνολο απέναντι σε άτομα με ψυχικές διαταραχές.

Αυτό μεταφράζεται στην απλή, καθημερινή γλώσσα με εκφράσεις και σχόλια όπως

«δεν είναι τίποτα, ξεπέρασε το», «είναι όλα στο μυαλό σου», «μην κάνεις σαν τον τρελό».

Το αποτέλεσμα είναι τα άτομα να αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια και να αισθάνονται ενοχή ή ντροπή για την κατάσταση τους. Ακόμα μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικό αποκλεισμό, απομόνωση και απώλεια αυτοεκτίμησης για τα άτομα που βιώνουν την ασθένεια.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένας στους τέσσερις νέους στην Ελλάδα, ηλικίας 15-29 ετών ζεί με κάποια διαταραχή ενώ με βάση την έρευνα ‘’Destigmatizing mental health in Greece’’, της οργάνωσης Breath, περίπου 80% των ανθρώπων που χρειάζονται υποστήριξη για την ψυχική υγεία δεν την ζητούν, κυρίως λόγω ντροπής και στίγματος.

Η σιωπή γύρω από την ψυχική υγεία δεν προστατεύει, αλλά αντίθετα ενισχύει το στίγμα και την παραπληροφόρηση. Όταν αποφεύγουμε να μιλήσουμε ανοιχτά για τις δυσκολίες που βιώνουμε ή για τις εμπειρίες των άλλων, αφήνουμε χώρο στις προκαταλήψεις να κυριαρχούν. Η κατανόηση και η αποδοχή ξεκινούν από τη στιγμή που ακούμε χωρίς να κρίνουμε και μιλάμε χωρίς φόβο.

Για να αλλάξουμε πραγματικά τη συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία, πρέπει να ξεκινήσουμε από τη ρίζα: την εκπαίδευση. Η ενσωμάτωση της ψυχικής αγωγής στα σχολεία βοηθά τα παιδιά και τους εφήβους να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα τους, να μιλούν γι’ αυτά και να ζητούν βοήθεια χωρίς φόβο ή ντροπή. Εξίσου κρίσιμος είναι και ο ρόλος της οικογένειας, η οποία μπορεί να αποτελέσει τον πρώτο ασφαλή χώρο για έκφραση και αποδοχή.

Όταν οι γονείς ακούν χωρίς να κρίνουν, δείχνουν ενσυναίσθηση και δεν υποτιμούν τα προβλήματα των παιδιών τους, ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα και αποτελούν παράγοντα προς μίμηση για τα παιδιά. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι σημαντικό ρόλο παίζει και η γλώσσα - το πως μιλάμε για την ψυχική υγεία αντικατροπτίζει και το πώς τη σκεφτόμαστε. Αντί για φράσεις όπως «είναι τρελός», μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε λέξεις με μεγαλύτερο σεβασμό και ακρίβεια ως προς την κατάσταση.

H ψυχική υγεία δεν αφορά μόνο όσους αντιμετωπίζουν κάποια διάγνωση, αλλά αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Το στίγμα γύρω από αυτήν όχι μόνο δεν βοηθά αλλά λειτουργεί ως τροχοπέδη στην πρόληψη, τη φροντίδα και την αποδοχή. Η κατανόηση, η ενημέρωση και η ανοιχτή επικοινωνία είναι από τα πιο ισχυρά μέσα που διαθέτουμε για να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την ψυχική υγεία.

Η αλλαγή δεν ξεκινάει από τους άλλους - ξεκινάει από εμάς. Και κάθε κουβέντα μετράει!

«Το πιο μεγάλο ταξίδι μας το κάνουμε με την ψυχή μας»

- Νίκος Καζαντζάκης.