Συναισθηματικό φαγητό και γιορτές: Πώς οι μέρες των εορτών επηρεάζουν τις διατροφικές μας συνήθειες

Οι γιορτές είναι μια περίοδος γεμάτη γεύσεις, μυρωδιές και παραδόσεις. Για πολλούς, όμως, δεν είναι μόνο η πείνα που οδηγεί στο τραπέζι αλλά τα συναισθήματα: άγχος, νοσταλγία, μοναξιά ή χαρά.

Αυτή η συμπεριφορά, γνωστή ως συναισθηματικό φαγητό, διαφοροποιεί την κατανάλωση τροφής από την απλή ανάγκη του σώματος για ενέργεια και την συνδέει με τον ψυχισμό και τις κοινωνικές καταστάσεις — κάτι που γίνεται ιδιαίτερα έντονο στις γιορτές.

Τι είναι το συναισθηματικό φαγητό;

Το συναισθηματικό φαγητό είναι η τάση του ατόμου να τρώει για να αντιμετωπίσει ή να ανακουφιστεί από συναισθηματικές καταστάσεις παρά από φυσική πείνα. Αντί να τρώμε όταν το σώμα μας χρειάζεται ενέργεια, τρώμε για να «αντιμετωπίσουμε» συναισθήματα — είτε θετικά είτε αρνητικά. Επιστημονικά, αυτό το φαινόμενο περιγράφεται κυρίως ως υπερκατανάλωση τροφής σε απάντηση αρνητικών συναισθημάτων όπως άγχος ή λύπη, αλλά και σε περιπτώσεις που η τροφή λειτουργεί ως ανταμοιβή ή παρηγοριά.

Πολλές μελέτες δείχνουν ότι το συναισθηματικό φαγητό είναι αρκετά κοινό σε μεγάλους πληθυσμούς:

• Μια συστηματική ανασκόπηση σε περισσότερα από 21.000 άτομα έδειξε ότι περίπου το 44,9% των ανθρώπων εμφανίζει συμπεριφορές συναισθηματικού φαγητού — σχεδόν ένας στους δύο ανθρώπους.

• Σε εφήβους, περίπου 30% των συμμετεχόντων ανέφερε συμπεριφορές συναισθηματικού φαγητού, με υψηλότερα ποσοστά σε κορίτσια και σε εφήβους με υπερβολικό βάρος.

Πηγή: PubMed

Αν και οι μεθοδολογίες διαφέρουν, αυτές οι ενδείξεις δείχνουν ότι η τάση να τρώει κάποιος λόγω συναισθημάτων είναι διαδεδομένη και σημαντική για τη δημόσια υγεία.

Γιατί τρώμε λόγω συναισθημάτων;

Η διαφορά μεταξύ φυσικής πείνας και συναισθηματικής είναι σημαντική. Στην πρώτη περίπτωση, το σώμα ζητά ενέργεια. Στη δεύτερη, το φαγητό λειτουργεί σαν παρηγοριά ή

επιβράβευση. Το άγχος, η μοναξιά, η βαρεμάρα αλλά και η νοσταλγία μπορούν να μας οδηγήσουν σε υπερκατανάλωση, ειδικά όταν γύρω μας υπάρχει πληθώρα γιορτινών εδεσμάτων. Το συναισθηματικό φαγητό δεν είναι απλώς μια «κακή συνήθεια».

Επιστημονικές μελέτες υποστηρίζουν ότι:

• Ορισμένα συναισθήματα, ειδικά άρνητικά συναισθήματα, μπορούν να πυροδοτήσουν αυξημένη κατανάλωση τροφής με παράλληλη αύξηση πρόσληψης υψηλής ενέργειας και «comfort foods».

• Η συχνή συναισθηματική κατανάλωση έχει συνδεθεί με υψηλότερη πρόσληψη γλυκών και ενεργειακά πλούσιων τροφίμων, ειδικά όταν ο άνθρωπος προσπαθεί να «αντιμετωπίσει» κατάθλιψη ή άγχος.

• Η πρόσληψη μιας υγιεινής διατροφής, όπως της μεσογειακής διατροφής, φαίνεται να σχετίζεται αντίστροφα με την έκταση του συναισθηματικού φαγητού — δηλαδή όσοι ακολουθούν περισσότερο αυτή τη διατροφή τείνουν να το εκδηλώνουν λιγότερο.

Πηγή: PubMed

Αν και υπάρχουν διαφορετικές θεωρίες για το πώς και γιατί συμβαίνει αυτό, ο κοινός παράγοντας είναι η ψυχολογική λειτουργία του φαγητού — όχι μόνο ως καύσιμο αλλά ως μέσο συναισθηματικής διαχείρισης.

Γιορτές και ψυχολογική πίεση

Οι γιορτές δεν είναι μόνο γλυκές στιγμές. Μπορούν να φέρουν άγχος για κοινωνικές υποχρεώσεις, προσδοκίες από την οικογένεια ή ακόμη και ανησυχία για την εμφάνιση. Η συνεχής παρουσία φαγητού σε τραπέζια και πάρτι αυξάνει τον πειρασμό, κάνοντάς μας να τρώμε για λόγους πέρα από την πείνα.

Αντί να είναι απλώς μια γαστρονομική απόλαυση, το φαγητό γίνεται μέσο έκφρασης και διαχείρισης συναισθημάτων — κάτι που εντείνεται σε περιόδους όπου τα συναισθήματα είναι πιο ενεργά, όπως οι γιορτές.

Οι συνέπειες

Το συναισθηματικό φαγητό δεν είναι μόνο θέμα σωματικής υγείας. Η υπερκατανάλωση θερμιδών μπορεί να προκαλέσει αύξηση του σωματικού βάρους και αίσθημα φουσκώματος ή ενοχές, ενώ ψυχολογικά μπορεί να μειώσει την αυτοεκτίμηση ή να αυξήσει το άγχος και τις ενοχές. Παράλληλα, η σύνδεση φαγητού με συναισθήματα μπορεί να γίνει φαύλος κύκλος: τρώμε επειδή νιώθουμε άσχημα και μετά νιώθουμε χειρότερα.

Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η σχέση μεταξύ συναισθημάτων και φαγητού μπορεί επίσης να συνδέεται με μακροπρόθεσες συνήθειες και διατροφικές συμπεριφορές, ειδικά όταν επανέρχεται συχνά.

Πώς να το αντιμετωπίσουμε

• Συνειδητή κατανάλωση: Προσπαθήστε να τρώτε με επίγνωση, απολαμβάνοντας κάθε μπουκιά και ακούγοντας το σώμα σας.

• Διαχωρισμός συναισθημάτων και πείνας: Ρωτήστε τον εαυτό σας αν πεινάει πραγματικά ή απλώς θέλει παρηγοριά.

• Εναλλακτικές δραστηριότητες: Βόλτες, παιχνίδια, μουσική ή συζητήσεις με φίλους μπορούν να αντικαταστήσουν την ανάγκη για φαγητό.

• Μέτρο και αποδοχή: Μπορείτε να απολαύσετε τα αγαπημένα σας γλυκά ή φαγητά χωρίς υπερβολές και χωρίς ενοχές.

Συμπέρασμα

Το συναισθηματικό φαγητό είναι μια κοινή και κατανοητή συμπεριφορά που ενισχύεται σε περιόδους με έντονα συναισθήματα — και οι γιορτές αποτελούν ένα τέτοιο περιβάλλον. Με κατανόηση και επίγνωση των συναισθημάτων μας, μπορούμε να απολαύσουμε το φαγητό χωρίς να το χρησιμοποιούμε ως αποκλειστικό τρόπο διαχείρισης του στρες ή των αναμνήσεων.

Η ουσία είναι να συνδέσουμε το φαγητό με την ανάγκη και όχι μόνο με τα συναισθήματα – και έτσι να γιορτάσουμε με ισορροπία και χαρά.